Публикацисене йӗркелемелли требованисем

Журнал редакцийӗ педагогика, психологи тата социологи облаҫӗнчи оригинал тӗпчев результатӗсене кӑтартакан, ӑслӑлӑх шайӗ ҫӳллӗ тата ӑслӑлӑх сообществишӗн пӗлтерӗшлӗ ал ҫырӑвӗсене пичетлеме йышӑнать. Текстӑн оригиналӗ 75%-ран сахал пулмалла мар.

Ӗҫсен оригиналӗ вӗсене малтан никам та пичетлеменнине, Интернет сетинче вырнаҫтарманнине тата пӗр вӑхӑтрах темиҫе кӑларӑма яманнине пӗлтерет. Авторсем редакци йышӑннӑ этика принципӗсене пӑхӑнма тивӗҫ.

Авторсем публикацире панӑ хыпарсен, фактсен, цифрӑсен тата ытти информацин тӗрӗслӗхӗшӗн те яваплӑ.

Статьясене вырӑсла, акӑлчанла е чӑвашла ҫырма пулать.

Журнал автор ал ҫырӑвӗсене пӑхса тухнипе рецензиленишӗн тӳлев илет мар. Анчах уҫӑ тулли текстлӑ доступрӑ ӑслӑлӑх кӑларӑмне паха кӑларас тӗллевпе килӗшӳллӗ услугӑсене ҫирӗплетнӗ тарифсем тӑрӑх тӳлеҫҫӗ. Тӳлев ӑслӑлӑх рецензиленине ирттернӗ хыҫҫӑн тата статьяна журнал редакци коллегийӗ юлашки номерте пичетлес тесе ҫирӗплетнӗ хыҫҫӑн кӑна иртет.

I. Пӗтӗмӗшле требованисем

Ал ҫырӑвне Microsoft Word текст редакторӗнче *.doc (*.docx) е *.rtf форматӗпе Times New Roman шрифчӗпе страницӑна анлӑшӗпе тӳрлетсе, сӑмахсене автоматлӑн куҫарасӑр ҫырмалла. Шрифт калӑпӑшӗ – 14. Абзац уйӑмӗ – 1 см. Интервал – полтора. Формат – А4. Мӗнпур енчен уйӑмсем – 2 см.

Статьяна тӗрӗс йӗркелени тӗслӗх файльне вырӑсла е акӑлчанла илсе хума пултаратӑр.

Ал ҫырӑва памашкӑн хатӗрлемелле:

1. Ал ҫырӑвӗ ҫинчен хыпарсем (метаданнӑйсем)
Статья тӗсӗ
- Ăслӑлӑх обзорӗ (Review Papers) чылай чухне ҫак схемӑпа туса пырать: автор малтан тӗп шухӑшсене кӑтартать, кайран вӗсене тишкерӗҫҫӗ, т.е. автор шухӑшӗсене малтанхи ӑслӑлӑх шухӑшӗсемпе е даннӑйсемпе танлаштарӗҫҫӗ тата асӑннӑ теорисене кура интерпретацилеӗҫҫӗ. Обзор харпӑр интерпретацие сӗннипе вӗҫлевпе вӗҫленет.
- Ăслӑлӑх-тӗпчев статья (Full Articles) теори меслечӗсенчен усӑ курса тӗпрен виҫев, сӑнав, эксперимент т.ыт. практика меслечӗсене таянать.
  Тӗслӗх:
  Эмпирика статья – оригинал тӗпчев результатӗсене кӑтартни.
  Статья текстӗн структури тунӑ тӗпчев стадисемпе килӗшӳллӗ пулмалла тата ҫак пайсенче пулмалла:
  Кӗртӳ
  - проблемӑна лартни;
  - ыйту историйӗ.
  Тӗпчев програми
  - тӗпчев этапӗсем;
  - выборкӑна ӑнлантарни: хутшӑнакансен шучӗ, арлӑх, ҫул тата ытти характеристикӑсем;
  - меслетсемпе методикисемпе вӗсене ӑнлантарни;
  - тӗпчев тӗллевӗпе гипотези;
  - ирттерӳ процедури.
  Результатсем
  - результатсене ӑнлантарни (таблицӑсемпе тата/е графиксемпе);
  - результатсене тишкеру.
  Вӗҫлевсем
  - резюме;
  - теорипе практикашӑн пӗлтерӗш.
  Тема тӗпчевӗ – ҫынпа, ушкӑнпа, сообществӑпа е организацийӗпе ӗҫленӗ чухне тупнӑ конкретлӑ тӗслӗх ҫинчен отчет.
  Ҫавӑн пек статья ҫакӑн ҫинчен пулма пултарать:
  - тупнӑ проблемӑна кӑтартни;
  - тупнӑ проблемӑна татса памалли майсене тишкеру;
  - пӗр облаҫра тӗпчев кирлине никӗслени;
  - пур теори йывӑрлӑхӗсене тишкеру.
  Тема тӗпчевӗн авторӗсем иллюстраци тӗплӗхӗпе конфиденциальность сыхлавӗ хушшинчи баланс ҫинчен астумалла.
ГРНТИ тата ӑслӑлӑх специальноҫӗн шифрӗ

Публикаци ҫыхӑннӑ пӗлӳ облаҫне кӑтартӑр, сервиспе усӑ курӑр.
ВАК ӑслӑлӑх специальноҫӗн шифрне кӑтартӑр.
Универсаллӑ вунӑллӑ классификаци (УДК)

Кирлӗ тема тӑрӑх УДКа палӑртмашкӑн килӗшӳллӗ справочникпе усӑ курма пулать.
Ал ҫырӑвӗн пуҫелӗкӗ вырӑсла тата акӑлчанла

Статья ячӗ информативлӑ, кӗске, текстӑн ӑслӑлӑх стилӗпе килӗшӳллӗ тата унӑн содержанине тӗрӗс кӑтартмалла. Вӑл тӗпчев предмета кӑтартмалла тата тӗп тӗп сӑмахсене кӗртмелле.

Пуҫелӗксенче «тӗпчев», «тӗпчени», «сӑнав», «кирлӗ», «пӗлтерӗшлӗ» т.ыт. пӗтӗмӗшле сӑмахсемпе усӑ курма сӗнмен. Тӗнчери ӑслӑлӑх тӗпчевӗсенче усӑ курмаҫҫӗ терминсене (автор терминӗсене те), ҫавӑн пекех аббревиатурӑсене (пӗтӗмӗшле йышӑннисӗр пуҫне) тата формулӑсене пуҫелӗке кӗртме сӗнмен.
Тӗп сӑмахсем (Keywords) вырӑсла тата акӑлчанла

Тӗп сӑмахсем – статьяра усӑ курнӑ 5–10 тӗп термин. Тӗп сӑмахсене йӗркелемелле – проблемӑна килӗшӳллӗ чи пӗтӗмӗшлерен пуҫласа уйрӑмлӑраххисене ҫити.

Тӗп сӑмах вырӑнне лаборатори жаргонӗпе неологизмсене, ытлашши вӑрӑм сӑмах майлашӑвӗсене, пӗр тӗслӗ членлӑ фразӑсене усӑ курма юрамасть. Ҫак темӑпа ытти публикацисенче час-часах тӗл пулакан тӗп сӑмахсемпе усӑ курма лайӑхрах.
Аннотаци (Abstract) вырӑсла тата акӑлчанла

Аннотаци содержаниллӗ, информативлӑ, уҫӑмлӑн структуриленӗ пулмалла. Аннотацие абзацсене пайламаҫҫӗ, анчах унта тӗллев, материалсем, меслетсем тата вӗҫлевсем пулмалла.

Аннотаци калӑпӑшӗ 150–250 сӑмах пулмалла (акӑлчанла 210-ран ытла мар). Аннотаци – статья ҫинчен тӗнчери тата раҫҫейри даннӑй базӗсенче тата ытти реферат ресурсӗсенче тӗп информаци ҫӑлкуҫӗ. Унта ку статьяна шырав элементӗсемпе тупма пулӑшакан кирлӗ терминсем пулмалла.

Аннотаци (автор резюме) справочник хатӗрӗ функцине тӑвать (библиотека, реферат службишӗн); вулавҫӑ тулли статья текстне вуламалла-вуламалла маррине ӑнланма пулӑшать.

Акӑлчанла аннотацие онлайн-куҫаруҫӑсемсӗр ҫырмалла. Вӑл вырӑс варианчӗн кальки мар, стиллӗ тӗрӗс куҫару пулмалла, ҫавӑнпа вырӑсла тата акӑлчанла аннотацисем калӑпӑшӗпе уйрӑлса тӑма пултараҫҫӗ.

Куҫарнӑ чухне акӑлчан чӗлхин пӗр стилне (америка е британи) пӑхӑнмалла тата вӗсене хутӑштармалла мар. Вӑрӑм предложенисене уҫӑмлӑ шухӑшлӑ темиҫе кӗске предложенине пайламалла, акӑлчанла куҫарнӑ чухне формулировкасен уҫӑмлӑхӗпе ӑнланмалӑхне тӗрӗслемелле.
Тав ҫырӑвӗ (Acknowledgement) (кирлӗ чухне)

Автор(сем) юлташӗсене пулӑшнӑшӑн тав тӑвать тата спонсорӗсене тӗпчеве финансӑласа пулӑшнӑшӑн тав тӑвать (грант проектӗсене те кӑтартмалла). Тӗпчеве финансӑлани ҫӑлкуҫӗсене мӗнпурне асӑнма юрать, тӳрӗ тата сиктерӳллӗ финансӑпа техника пулӑшӑвне те (тӗслӗх, оборудование/материалсем пани). Ҫынсен ячӗсене тав ҫырӑвӗнче асӑнма ирӗк илмелле. «Тав ҫырӑвӗ» пайӗнче 100 сӑмахран ытла пулмалла мар.
Литература списокӗ вырӑсла тата акӑлчанла
Литература списокӗ 5 ҫултан кивӗрех мар, РИНЦ ядрине кӗнӗ е Шурӑ списокри тата (е) ВАК кӑларӑмӗсенчи публикацисенчен тӑмалла. Литература списокне ӑслӑлӑх статьясемпе монографисене кӑна кӗртеҫҫӗ; словарьсене, энциклопедисене, норматив документсене, архив документсене, авторефератсемпе диссертацисене, вӗренӳпе вӗренӳ-меслет пособийсене, илемлӗ литературана, локаллӑ конференцисен тезиссемпе материалӗсене т.ыт. кӗртмеҫҫӗ. Кирлӗ чухне вӗсене статья текстӗнче асӑнма тата сноска тума пулать, анчах литература списокне кӗртмелле мар. Статья текстӗнче библиографи ҫӑлкуҫне квадратлӑ скобкӑсенче ҫак формӑпа кӑтартаҫҫӗ: [Иванов, 2024, с. 57].

Списокри ҫӑлкуҫсене алфавитпа сортироватлаҫҫӗ: малтан кириллица, кайран латиница.

Самоцитатӑлав никӗслевлӗ пулмалла; вӑл пӗтӗм литература списокӗнчен 10%-ран ытла мар тата, тӗслӗх, малтан илнӗ эксперимент даннӑйсене каҫӑлама кирлӗ чухне тӗрӗс, статья содержанийӗ ҫав даннӑйсем ҫине таянсан. Пирӗн журналта малтан пичетленӗ ытти статьясене каҫӑсен пайӗ 10%-ран ҫӳллӗ пулмалла мар.

Литература списокне йӗркеленӗ чухне ГОСТ Р 7.0.5–2008 требованийӗсене пӑхӑнмалла. Ҫӑлкуҫ списокне номерлемеҫҫӗ. Библиографи списокӗнчи мӗнпур ҫӑлкуҫра EDN, DOI тата URL (тӗслӗх, статьяна РИНЦра вырнаҫтарнӑ электронлӑ каҫӑ) кодӗ пур-ҫуккине тӗрӗслемелле тата пулсан библиографи ӑнлантарӑвне кӗртмелле. Статья DOI пуррине https://search.crossref.org е https://www.citethisforme.com сайтӗнче тӗрӗслемелле. EDN кода eLIBRARY.RU сайтӗнче публикаци карточкин ҫӳлти пайӗнче (1-мӗш вариант) е публикаци карточкин сылтӑм менюӗнче «Цитатӑлассишӗн каҫӑ» пусса (2-мӗш вариант) тупма пулать.

Вырӑсла статьяшӑн икӗ литература списокӗ параҫҫӗ: 1. ГОСТ тӑрӑх литература (малтан вырӑсла, кайран ют ҫӑлкуҫсем). 2. References списокӗ. References списокӗшӗн статьясенпе журналсен оригинал ячӗсене кӑтартмалла, пулсан. Вырӑсла ятӑн оригинал акӑлчан куҫарӑвӗ ҫук пулсан статья ятне акӑлчанла хӑвӑр тӗллӗн куҫармалла. Тӗслӗх:

Khadzhieva T. M. (2016). The Motif of Miraculous Birth in the Karachay and Balkar Nart Epos. Dagestan state pedagogical university journal. Social and humanitarian sciences, 10(4), 134–139.

Акӑлчанла литература списокне йӗркеленӗ чухне APA 7 стандартне (American Psychological Association 7th edition) пӑхӑнмалла.

Тӗрӗс йӗркелевшӗн литература списокӗн генераторӗпе усӑ курма сӗнетпӗр.

Литература списокӗн пахамарлӑхӗ ал ҫырӑва пӑхса тухма йышӑнмассине сӑлтавлама пултарать.

Журнал редакцийӗ шучӗпе «пахамарлӑха» кӗреҫҫӗ:
- ҫӑлкуҫсене ӑнлантарнӑ чухне йӑнӑшсем пурри, вӑл шутра тухӑм хыпарӗсем тулли марри;
- сахал паллӑ, тӗрӗслеме е палӑртма май ҫук ҫӑлкуҫсене каҫӑсем ытларах пулни;
- пичетлемен ӗҫсене каҫӑсем пурри;
- статьяӑн, монографин тулли текстӗ ҫук ҫӑлкуҫсене каҫӑсем пурри;
- ытлашши самоцитатӑлав;
- ӑслӑлӑх мар ҫӑлкуҫсене каҫӑсем пурри.
2. Автор (авторсем) ҫинчен хыпарсем
Пӗрле авторсен вкладӗ. Автор списокӗнче виҫӗ ятран ытла пулсан кашни авторӑн ку ӗҫе вкладне кӑтартмалла: 100%-ран пайӗ тата кашни пӗрле автор тунӑ ӗҫ тӗсӗсем (журналта пичетлемеҫҫӗ, кашни пӗрле авторӑн чӑн ролне хаклассишӗн тата авторлӑха никӗссӗр ҫырса хумассинчен сыхлассишӗн кирлӗ). Хушаматсене пӗрле авторсен вкладӗ чакни йӗркипе вырнаҫтараҫҫӗ.
Хушамат, ят, ашшӗн ячӗ вырӑсла тата акӑлчанла

Авторсен Ф. И. О. транслитерациленӗ чухне мӗнпур статьясенче хушаматсене пӗр пек ҫырмалла. Авторсен Ф. И. О. акӑлчанла тӗнчери правилисемпе параҫҫӗ, ашшӗн ячӗн инициалне кӑтартса.
Ăслӑлӑх степенӗ, ӑслӑлӑх ячӗ вырӑсла тата акӑлчанла

Пулсан кӑтартаҫҫӗ.
Учрежденин тулли ячӗ (автор аффилиацийӗ) тата должность вырӑсла тата акӑлчанла

Организаци ҫинчен хыпарсене лицензи документӗсемпе хытӑ килӗшӳллӗ тулли ят кӗрет, организаци вырнаҫнӑ хулана тата ҫӗр-шыва кӑтартса.

Организаци ҫинчен хыпарсене акӑлчанла тулли куҫараҫҫӗ, кӗске ятпа усӑ курмасӑр.
Электронлӑ почта адресе, контакт телефонӗ

Даннӑйсене кашни автор патӗнче кӑтартмалла.
Авторӑн ORCID-кодӗ

Статьяӑн кашни авторӗ ORCID системӗнче регистрациленӗ пулмалла тата килӗшӳллӗ идентификатор пур пулмалла. ORCID системӗнчи автор профильне мӗн пур енчен тултарӑнӑ пулмалла.

ORCID системӗпе ӗҫлемелли инструкци каҫӑра уҫӑ.
SPIN-код, ResearcherID, Scopus Author ID (пулсан)

SPIN-кода кӑтартни статьяна eLIBRARY.RU ҫинчи Сирӗн профиль патне автоматлӑн ҫыхӑнтарма пулӑшать
Калаҫушӑн яваплӑ автор

Авторсен списокӗнчен пӗрне корреспондент пек уйӑрмалла; вӑл ал ҫырӑвӗ ҫинчен издательствопа мӗнпур калаҫӑва туса пырать.
3. Ал ҫырӑвӗн тӗп текстӗ
Статья структури IMRaD тӗнчери стандартне килӗшӳллӗ пулмалла. Статьяра 4 тӗп пай пулмалла: 1) кӗртӳ; 2) тӗпчев материалӗпе меслечӗсем; 3) тӗпчев результатӗсемпе вӗсене сӳтсе явни; 4) вӗҫлевсем.
3.1. Ал ҫырӑвӗн пайӗсем
Кӗртӳ

«Кӗртӳ» пайӗнче тӗпчев темне формулировки, палӑртнӑ темӑпа литература обзорӗ, проблемӑна лартни, тӗпчев тӗллевне кӑтартни, сӗннӗ тӗпчевӑн актуаллӑхӗпе пӗлтерӗшӗ ҫинчен информаци пулмалла.

Кӗртӳшӗн автор тунӑ тӗпчевӑн уҫӑмлӑн формулировкӑланӑ тӗллевӗ, тунӑ ӗҫӗн ӑслӑлӑх ҫӗнӗлӗхӗпе пӗлтерӗшне никӗслени кирлӗ. Статьяӑн кӗртӳ пайӗнче автор тунӑ тӗпчевӑн ӑслӑлӑх профильӗ тӑрӑх хальхи литературана (монографисем, статьясем, меслет пособийӗсем т.ыт., чылай чухне юлашки 3–5 ҫулта пичетленисене) содержаниллӗ тишкеру памалла. Ку тишкеру проблемӑллӑ характерлӑ пулмалла тесе шутлаҫҫӗ, т.е. статьяра тӗпчев темипе пур ӗҫсене формаллӑн шутлани кӑна мар, ытти ӑсчахсем тунӑ ӑслӑлӑх шыравӗсене, асӑннӑ ӗҫсен лайӑх енӗсемпе ҫитменлӗхӗсене автор куҫӗпе курасси, конкретлӑ (автор тунӑ тата статьяра кӑтартнӑ) тӗпчев темӗ ҫине тухасси тата, ҫавӑн пекех, хальхи ӑслӑлӑх ӗҫӗсене тишкернӗрен тухса тӑракан автор хатӗрленӗ статьяӑн ӑслӑлӑх ҫӗнӗлӗхне никӗслесси пулмалла.
Тӗпчев материалӗпе меслечӗсем

Ку пай методологи подходӗсене, меслетсене, тӗпчев базине, ирттерӳ схемӗне, тӗпчеве тумалли йӗркене тата усӑ курнӑ меслетсене суйланине никӗсленине ӑнлантарасшӑн.

Ăслӑлӑх тӗпчевӗшӗн материал – актуаллӑ информаци йышӗ е тӗпчев темипе килӗшӳллӗ япала предмет.

Статья тӗсӗпе содержанине кура экспериментсемпе е сӑнавсемпе ирттерӳ условисене, выборкӑна ӑнлантарнине (шучӗ, йышӗ, явӑҫтару меслечӗ) тата стимул материалне кӑтартаҫҫӗ. Методиксене ӑнлантарнӑ чухне авторсемпе литературана каҫӑламалла. Меслет тӗпне ӑнлантармасӑр литература ҫӑлкуҫӗсене каҫӑлани унӑн стандартлӑхӗ чухне кӑна май пур.

Ку пайри информацин пӗлтерӗшӗ – достатлӑ квалификациллӗ тепӗр ӑсчах панӑ меслетсем ҫине таянса тӗпчеве каялла тума пултарнине тивӗҫтерни.

Сирӗн статья малтан ӑнлантарнӑ эксперимент модельӗсене каялла туни пулсан тата усӑ курнӑ меслете ытти статьясенче тӗплӗн пичетленӗ пулсан, вулавҫӑна ҫав ҫӑлкуҫа каҫӑлама тата ку пайра меслетӑн кӗске обзорне кӑна пама пултаратӑр. Тӗслӗх:

Эпир 55–84 ҫулти ҫитӗннӗ ҫынсен срезовой тата лонгитюд тӗпчевӗн результатӗсене кӑтартатпӑр. Ас хаклав ӗҫӗсем малтанхи тӗпчевре усӑ курнӑ пекех пулнӑ (Zelinski et aI., 2010; Zelinski, Gilewski, & Thompson, 2013).

Лайӑх паллӑ меслетсене ытлашши тӗплӗхсӗр ӑнлантарма сӗнетпӗр, вӗсемпе паллашма пулакан ҫӑлкуҫсене каҫӑласа. Паллӑ мар е автор меслечӗсене, методологи суйлавне, тӗпчеве ирттерӳ процедурине тӗплӗн ӑнлантармалла.

Ăш пайӗсене палӑртма пулать. «Меслетсем» пайӗнче хушма ӑш пайӗсене уйӑрни пӗтӗмӗшле йышӑннӑ тата усӑллӑ. Чылай чухне эксперимент хутшӑнаканӗсемпе испытуемӗсене ӑнлантаракан ӑш пайӗсем тата тӗпчевре усӑ курнӑ процедурсене ӑнлантаракан ӑш пай пулать. Юлашки ӑш пайра час-часах ӑнлантараҫҫӗ: (a) мӗнле те пулин эксперимент манипуляцийӗсене е вмешательствӑна тата вӗсене мӗнле тунине, тӗслӗх, манипуляци е вмешательствӑшӑн усӑ курнӑ эксперимент приборне ӑнлантарни; (b) испытуем выборкине тумалли процедурина, выборка калӑпӑшне тата унӑн репрезентативлӑхне; (c) хаклав подходне (усӑ курнӑ хаклав хатӗрӗсен психометри свойствисене шута илсе); (d) тӗпчев планне. Тӗпчев модельӗ кӑткӑс пулсан е эксперимент вӑхӑтӗнче хушма стимул воздействийӗсем кирлӗ пулсан, статья текстӗнче конкретлӑ информацие тупма ҫӑмӑллатасшӑн килӗшӳллӗ ӑш пуҫелӗклӗ хушма ӑш пайӗсене кӗртме пулать.

Тӗпчев хутшӑнаканӗсен (испытуемӗсен) характеристики. Тӗпчев хутшӑнаканӗсене тӗрӗс ӑнлантарни психологири ӑслӑлӑхпа практикашӑн решающе пӗлтерӗшлӗ, уйрӑмах илнӗ даннӑйсене пӗрлештерессишӗн, ытти тӗпчевҫӗсем эксперименте каялла тунӑ чухне танлаштармалла даннӑй илессишӗн тата тӗпчев даннӑйсене ӑслӑлӑх синтезӗпе иккӗмӗш шайри даннӑй тишкерӗвӗшӗн усӑ курассишӗн. Тӗпчеве ҫынсем хутшӑннӑ пулсан, выборкана кӗртмелли тата кӗртмелли мар критерисене пӗлтерӗр, демографи характеристикӑсем ҫине таяннӑ мӗнле те пулин чарӑмсем пулсан те.

Хутшӑнакансен йышне ӑнлантарӑр. Выборкӑн демографи характеристикӗсене тӗплӗн калӑр: ҫул; арлӑх; этнос е раса ушкӑнӗ; вӗренӳ шайӗ; социо-экономика статусе, ӑру характеристики, иммигрант статусе пурри; инвалид статусе; сексуал ориентаци; гендер идентичность; кӑмӑллӑ чӗлхе, ҫавӑн пекех сирӗн тӗпчев темишӗн кирлӗ параметрсем (тӗслӗх, педагогика вмешательствӑллӑ тӗпчевсенчи ҫитӗнӳ шайӗ). Урӑхла каласан, испытуем ушкӑнӗсене мӗнле пулсан та тӗрӗсрех ӑнлантарӑр тата результатсене интерпретацилеме витӗм кӳме пултаракан характеристикӑсене уйрӑмах асӑрхӑр. Часто испытуем характеристикӗсем пӗтӗм выборкӑн уйрӑмлӑхӗсене ӑнланмассишӗн кирлӗ пулма тата илнӗ результатсен надёжность шайне витӗм кӳме пултараҫҫӗ. Выборка ҫинчен усӑллӑ информаци тӗслӗхӗ:

Иккӗмӗш ушкӑна 20–30 ҫулти 40 хӗрарӑм кӗнӗ (M = 24,2, SO = 2.1), мӗнпурӗ Сальвадортан эмигранткасем; вӗренӳ цензӗ сахалтан та 12 ҫул вӗренни; Америкӑри Пӗрлешӳллӗ Штатсенче яланлӑхпа пурӑнни срокӗ сахалтан та 10 ҫул; Вашингтонра, Колумби округӗнче пурӑнаҫҫӗ.

Даннӑйсене пӗрлештерес май пултӑр тесе пӗр е тепӗр испытуем ушкӑнӗнче хушма ӑш ушкӑнсене уйӑрма пулать:

Ази выбороккине 30 китай тата 45 вьетнам кӗртнӗ. Латино- тата испано-америка арҫынӗсенчен 20 мексика тухӑҫлӑ американецсем тата 20 пуэрториканецсем пулнӑ.

Выборка тумалли процедурисем. Испытуемсене суйласа илни процедурисене ӑнлантарӑр, вӑл шутра (а) суйлав меслечӗ, испытуемсене системӑллӑн суйлани меслечӗпе усӑ курнӑ пулсан; (б) эксперименте хутшӑнма юрӑхлӑ тесе палӑртнӑ эксперимент хутшӑнаканӗсен процентӗ; (c) эксперименте хутшӑнасшӑн хӑйсем кӑмӑл кӑтартнӑ хутшӑнакансен шучӗ. Даннӑйсене пухнӑ условиепе вырӑна; эксперимент хутшӑнаканӗсемпе тунӑ мӗнпур килӗшӳ тӗсӗсене тата панӑ тӳлевсене; учрежденисен Сӑнав Канашӗсемпе килӗшӳсене; этика нормисене пӑхӑнни ҫинчен информацие; ҫавӑн пекех испытуемсене мониторинг тунӑ чухне хӑрушсӑрлӑх мерӗсене ӑнлантарӑр.

Выборкӑн калӑпӑшӗ, репрезентативлӑхӗ тата пулма пултаракан погрешность. Испытуемсем ҫинчен хыпарсемпе пӗрле выборкӑн кӗтнӗ калӑпӑшне тата эксперимент схемӗнче палӑртнӑ пулсан определённӑй свойстволлӑ испытуемсен кирлӗ шучӗ ҫинчен даннӑйсем парӑр. Сирӗн тунӑ выборка паллӑ паллисем тӑрӑх тӗллевлӗ халӑх ушкӑнӗсенчен уйрӑлса тӑрать-тӑмастьне палӑртӑр. Вӗҫлевсемпе интерпретацисем ку выборка ҫине таянса тунӑ тӗпчев гарантии пама пултарнинчен тухса каймалла мар.

Выборка калӑпӑшне мӗнле палӑртнине кӑтартӑр (тӗслӗх, репрезентативлӑхпа пулма пултаракан погрешность тишкерӗвӗ). Хӑлӑх тишкеру тата чарӑм правилисемпе кӑмӑллӑ выборка калӑпӑшне улӑштарма усӑ курнӑ пулсан, методологипе результатсене ӑнлантарӑр.

Выборка калӑпӑшӗн ролӗ ҫинчен калаҫнӑ чухне те асӑрхарӑр: нуль гипотезӑна сирсе яма кирлӗ мар чухне (т.е. кам та пулин уйрӑмлӑх тупӑнман тесе каланӑ чухне); йышӑннӑ статистика модельӗн тӗпӗнчи тӗрлӗ шухӑшсене тӗрӗсленӗ чухне (тӗслӗх, нормаллӑх, дисперси гомогенлӑхӗ, регресси пӗр тӗслӗхӗ) тата эксперимент модельне суйланӑ чухне.

Альтернативӑ пек выборка калӑпӑшне палӑртасшӑн малтан лартнӑ тӗрӗслӗх шайӗ ҫине таяннӑ шутлавсемпе усӑ курӑр (ӗненӳ интервалӗн анлӑшӗ). Выборка погрешностьӗ ҫинчен вӗҫлевсене никӗслеме результирующий ӗненӳ интервалӗсемпе усӑ курӑр (тӗслӗх, выборка калӑпӑшӗн витӗмӗ питӗ пӗчӗк).

Индикаторсемпе независимлӑ переменнӑйсем. «Меслетсем» пайне эффективностьӑн мӗнпур пӗрремӗш тата иккӗмӗш критерийӗсемпе независимлӑ переменнӑйсене палӑртнине кӗртӗр, ку статьяна кӗмен анчах илнӗ кӑтартӑшсене те. Даннӑй пухмалли меслетсене (тӗслӗх, ҫыруллӑ ыйту хучӗсем, интервью, сӑнавсем), ҫавӑн пекех виҫев пахине ӳстермелли меслетсене (тӗслӗх, испытуем поведенине хаклакан экспертсене вӗрентни е квалификацине ӳстерни тата сӑнав шучӗне ӳстерни) ӑнлантарӑр. Усӑ курнӑ виҫев хатӗрӗсем ҫинчен информаци парӑр, вӗсен психометрипе биометри свойствисене тата культурологи валидностьӗн доказательствӗсене шута илсе.

Тӗпчеве ирттерӳ схемӗ. «Меслетсем» пайӗнче тӗпчеве ирттерӳ схемӗне кӑтартӑр. Испытуемсене ятарлӑ тунӑ условисене вырнаҫтарнӑ-и е вӗсене ҫутҫанталӑк условисенче сӑнанӑ-и? Тӗрлӗ испытуем ушкӑнӗсемшӗн тӗрлӗ условие тунӑ пулсан, ҫав условисенчи экспериментсене испытуемсене мӗнле суйланӑ – случайно лартнипе-и е урӑх суйлав механизмӗпе-и? Тӗпчеве ушкӑнсем хушшинчи е ушкӑн ӑшӗнчи танлаштару формачӗпе ирттернӗ-и?

Тӗрлӗ тӗпчев проектӗсем ӑслӑлӑх публикацисенче вӗсене кӑтартмалли тӗрлӗ формӑна ыйтаҫҫӗ. Варьируемый переменнӑйсемпе е коррекци воздействийӗсемпе усӑ курман тӗпчевсем ҫинчен хыпар панӑ чухне (тӗслӗх, сӑнав е ҫутҫанталӑк аталану процесне тӗпчени) тӗпчев процедурисене достатлӑ тӗплӗхпе ӑнлантарӑр – вулавҫӑ тӗпчевӑн мӗнпур кӑткӑс деталӗсене ӑнлантӑр тата аналогиллӗ тӗпчевсем тума хатӗр пултӑр.

Переменнӑйсене варьировани е коррекци воздействийӗ. Тӗпчевре коррекци воздействийӗ е переменнӑйсене варьировани меслечӗсемпе усӑ курнӑ пулсан, вӗсен конкретлӑ содержанине ӑнлантарӑр. Экспериментӑн кашни эпизочӗшӗн, вӑл шутра контроль ушкӑнӗсемшӗн те (пулсан), вмешательствӑсен е тишкернӗ переменнӑйсен характерӗ ҫинчен тӗплӗ информаци кӗртӗр тата коррекци воздействийне (ҫӗнӗ переменнӑя кӗртнине) мӗнле тата хӑҫан тунине ӑнлантарӑр.

Переменнӑйсемпе манипуляцисене е коррекци воздействийсене ӑнлантарнире кирлӗ элементсен шутӗ пулмалла. Коррекци воздействийӗсен е переменнӑйсемпе конкретлӑ манипуляцисен содержанине тӗплӗн ӑнлантарӑр. Чылай чухне ку – хутшӑнакансемшӗн инструкцин кӗске ӑнлантарӑвӗ. Инструкцисем стандартлӑ мар пулсан е комплекс воздействийӗ ҫинчен калаҫнӑ пулсан, вӗсене приложенире е сайт ҫинчи хушма архивра сӑмахӑн-сӑмахӑн пама пулать. Инструкци кӗске пулсан, ӑна статьяра пама пулать – текстне ытлашши йывӑрлатмасан тата тӗп шухӑшран сиктермесен.

Переменнӑйсемпе манипуляци тата даннӑй пуху меслечӗсене ӑнлантарӑр. Воздействи е даннӑй пухушӑн приборпа усӑ курнӑ пулсан, унӑн пулӑшӑвӗпе тунӑ операцисене, аппарат модель номерӗпе производительне (кирлӗ чухне, нейровизуализаци тӗпчевӗсенче пекех), унӑн тӗп параметрӗсене (тӗслӗх, установка импульсӗ) тата разрешенине (тӗслӗх, стимул килӳ хӑвӑртлӑхӗ, даннӑй фиксаци тӗрӗслӗхӗ) ӑнлантарура кӗртӗр. Коррекци воздействийӗсемпе е эксперимент манипуляцийӗсемпе ӑнлантарнӑ пекех ку материала статья текстӗнче, статья приложенийӗнче е онлайн архивра пама пулать. Кирлӗ чухне, клини е педагогика воздействийӗсене планланӑ чухне, воздействине кам тунине, унӑн пӗтӗмӗшле професси хатӗрлӗхӗпе ҫавӑн пек вмешательствӑсене профессилле хатӗр пулнине ӑнлантармалла. Воздействи тунӑ экспериментаторсен шучӗ, вӗсен воздействийӗ хыҫҫӑн испытуем результатӗсенчи вӑтам тата стандартлӑ отклонение, ҫавӑн пекех кашни экспериментатор воздействийӗпе ӗҫленӗ испытуемсен шучӗ ҫинчен даннӑйсем парӑр.

Ҫакӑн ҫинчен информаци парӑр: (а) вмешательствӑ е переменнӑйсемпе манипуляци иртнӗ условисем, (b) воздействисен шучӗпе вӗсен вӑрӑмӑшӗ (т.е. испытуемсене воздействипе ҫыхӑннӑ мӗн чухлӗ эксперимент сессийӗ, эпизод тата событи пулнӑ тата вӗсен вӑрӑмӑшӗ мӗн чухлӗ пулнӑ), (c) испытуемсене воздействие мӗн чухлӗ час панӑ (тӗслӗх, переменнӑйсене варьированиллӗ эксперимент пӗр эксперимент сессийӗ хыҫҫӑн вӗҫленнӗ-и, е хутшӑнакансене темиҫе хут воздействи панӑ, ҫав чухне пӗрремӗшпе юлашки сесси хушшинчи вӑхӑт интервалӗ мӗнле пулнӑ?) тата (d) конкретлӑ ӗҫсемпе стимулсем тӗпчев задачӗсене килӗшӳллӗх енӗпе.

Даннӑй пухнӑ чухне испытуемсене ушкӑнламалли принципне ӑнлантарӑр (испытуемсене индивидуаллӑн-и, пӗчӗк е пысӑк ушкӑн йышӗнче-и, тӗслӗх шкул классӗнче-и воздействи панӑ?). Сирӗн экспериментри чи пӗчӗк воздействи единицине ӑнлантарӑр (индивид, ӗҫ ушкӑнӗ, класс), унӑн результатӗсене эффект калӑпӑшӗ енӗпе тишкернӗ. Статистика тишкерӗвӗшӗн усӑ курнӑ единица воздействи памалли единицӑран уйрӑлса тӑрать пулсан (т.е. рандом принципӗпе тунӑ ушкӑнран уйрӑлса тӑрать), ку килӗшӳсӗрлӗхе шута илмелли аналитикӑ меслетне ӑнлантарӑр (тӗслӗх, хаклавӑн стандартлӑ отклоненийӗн меслечӗ е нумай шайлӑ тишкеру меслечӗ).

Испытуемсене суйласа илни. Испытуемсене суйласа илнӗ срокӗсене тата вӑл иртнӗ тӗп локацисене кӑтартӑр, кирлӗ пулсан. Сирӗн даннӑйсем ушкӑн стандартӗсенчен уйрӑлса тӑраҫҫӗ пулсан, кашни ушкӑна хаклар.
Тӗпчев результатӗсемпе вӗсене сӳтсе явни

Ăслӑлӑх обзорӗ (Review Papers) чылай чухне ҫак схемӑпа туса пырать: автор малтан тӗп шухӑшсене кӑтартать, кайран вӗсене тишкерӗҫҫӗ, т.е. автор шухӑшӗсене малтанхи ӑслӑлӑх шухӑшӗсемпе е даннӑйсемпе танлаштарӗҫҫӗ тата асӑннӑ теорисене кура интерпретацилеӗҫҫӗ. Обзор харпӑр интерпретацие сӗннипе вӗҫлевпе вӗҫленет.

Ăслӑлӑх-тӗпчев статья (Full Articles) теори меслечӗсенчен усӑ курса тӗпрен виҫев, сӑнав, эксперимент т.ыт. практика меслечӗсене таянать.

«Результатсем» пайӗнче тӗпчевре илнӗ даннӑйсене кӑна ӑнлантараҫҫӗ. Даннӑйсене мӗн пур енчен тӗплӗн калӑр – никӗслевлӗ вӗҫлев илессишӗн тата вӗсене ҫирӗплетессишӗн. Илнӗ мӗнпур результатсене палӑртӑр, сирӗн пуҫламӑш шухӑшсемпе хирӗҫлекеннисене те; теорипе эффект калӑпӑшӗ пысӑк (е статистикӑпа пӗлтерӗшлӗ кӑтартӑшсем) пулмалла пулнӑ чухне пӗчӗк эффект калӑпӑшӗсене (е статистикӑпа пӗлтерӗшсӗр коэффициентсене) асӑнма манӑр. Сирӗншӗн удобсӑр результатсене пытарӑр мар. Уйрӑм испытуемсен кӑтартӑшӗсене е сырӑ даннӑйсене ан парӑр – уйрӑм тӗслӗхе тишкернӗ чухне е кӑтартмалла тӗслӗх кирлӗ чухне пуҫне.

Статистикӑпа даннӑй тишкерӗвӗ. Даннӑй тишкерӗвӗпе результатсене пичетлени – тӗпчевӑн фундамент аспектӗсем. Ӗҫленӗ даннӑйсене тӗрӗс, объектлӑ, тулли тата тарӑн калани (хисеплӗ е пахалӑхлӑ тишкеру пулсан та) мӗнпур ӑслӑлӑх-тӗпчев ӗҫӗсен компонентӗсенчен пӗри пулмалла. Психологи облаҫӗнчи тӗпчевҫӗсем даннӑйсене тишкерессишӗн тӗрлӗ подходсемпе усӑ кураҫҫӗ; суйланӑ чухне вӗсем тӗпрен пӗр е тепӗр меслет тӗпчев умӗнчи ыйтӑвсене хуравлама мӗн чухлӗ юрӑхлине тата илнӗ даннӑйсен ҫутҫанталӑкне кура таянаҫҫӗ. Усӑ курнӑ меслетсем тунӑ ӗҫ калӑпӑшне килӗшӳллӗ пулмалла, усӑ курнӑ чухне надёжнӑй пулмалла тата даннӑйсене уҫӑмлӑ тата пӗр пӗлтерӗшлӗ ӑнлантармалла.

Статистика тишкерӗвӗнче логикаллӑн тухнӑ результатсем е эффект калӑпӑшӗн индексӗсем ҫинчен пӗлтернӗ чухне вулавҫӑ тунӑ тишкеру тӗпне тӗрӗсрех курма тата ку тишкеру результатӗсен альтернативлӑ ӑнлантарӑвӗсене пӑхса тухма достатлӑ калӑпӑшлӑ информаци парӑр. Аналитикӑ меслечӗсене тишкернӗ даннӑйсен характерӗпе лартнӑ шухӑшсемпе килӗшӳллӗ суйлаҫҫӗ, ҫавӑнпа кашни тишкеру тӗсӗшӗн «эффективлӑ статистика процедурисен йышне» кӑтартма май ҫук. Анчах ҫавӑн пек йышӑн чылай чухне сахалтан та ҫак хаклав параметрӗсем пулаҫҫӗ: кашни ӑш ушкӑнри выборка калӑпӑшӗ; кашни ӑш ушкӑнри вӑтам кӑтартӑшсем (е категориллӗ переменнӑйсемшӗн кашни испытуем категоришӗн пулӑмсен часлӑхӗ); кашни ӑш ушкӑнри стандартлӑ отклоненисем е ӑш ушкӑн кӑтартӑшӗсен пӗтӗм выборка кӑтартӑшӗсенчен отклоненийӗ.

Вулавҫӑсем тӗпчев вӗҫлевӗсен масштабине е кирлӗхне хаклатӑр тесе «Результатсем» пайӗнче эффект калӑпӑшӗ ҫинчен даннӑйсемпе усӑ курмалла. Мӗн пур ҫӗрте пулсан, кашни эффект калӑпӑшӗшӗн ӗненӳ интервалӗ ҫинчен пӗлтерӗр – унӑн хаклавӑн тӗрӗслӗхне кӑтартасшӑн. Хӑш чухне эффект калӑпӑшне оригинал единицӑсенче мар, стандартизациленӗ формӑпа кӑтартма лайӑхрах (тӗслӗх, Коэнӑн d-пӗлтерӗшӗ е стандартизациленӗ регресси коэффициентӗ). Нумай ирӗклӗх степенӗллӗ эффект калӑпӑшӗн коэффициентӗ час-часах пӗр ирӗклӗх степенӗллӗ коэффициентрен усӑллӑрах мар, уйрӑмах юлашкисене сӳтсе явнӑ чухне. Анчах пӑхӑнмалли пӗтӗмӗшле принцип – вулавҫӑна сӑнанӑ эффектӑн масштабине хаклама достатлӑ информаци пани.
Вӗҫлевсем

Чылай чухне калӑпӑшӗ текстӑн 10%-ӗнчен ытла мар. Тӗп результатсене тата вӗсен ӑслӑлӑхшӑн пӗлтерӗшне (хаклавне) каялла пӗрлештерсе шутланине кӗрет. Ку пайра автор тӗллев, задача тата гипотеза пек, ҫавӑн пекех тӗпчев ыйтӑвӗсем пек каланӑ мӗнпур ыйтусем ҫине хурав пулмалла.

Текста хальхи вӑхӑтра ҫыраҫҫӗ.
3.2. Графика элементӗсем
Таблицӑсем

Таблицӑсенче эксперимент даннӑйӗсем пулмалла; вӗсем тӗпчевсен пӗрлештернӗ тата статистикӑпа ӗҫленӗ материалӗ пулмалла. Кашни таблицӑн пуҫелӗк пулмалла, номерлемелле тата текстӑра асӑнмалла.
Иллюстрацисем

Иллюстрацисем таблица материалӗсене татах каламалла мар. Ӳкерчӗксем уҫӑмлӑ, ҫӑмӑллӑн куҫармалла пулмалла, кирлӗхпе номерлемелле, текстӑра асӑнмалла тата ӳкерчӗк аллӑ подписьпе мӗнпур услови паллин пӗлтерӗшне ӑнлантару пулмалла. Иллюстрацие йывӑрлаткан мӗнпур ҫырусене ӳкерчӗк аллӑ подписьсене кӑлараҫҫӗ. Урӑхла каламан пулсан мӗнпур таблицӑсемпе ӳкерчӗксене автор тунӑ тесе шутлаҫҫӗ. Ятсене, цитатӑсене, формулӑсене, даннӑйсене, ҫавӑн пекех статьяра усӑ курнӑ ытти ӗҫсене каҫӑланине тӗрӗс куҫарнишӗн статья авторӗ яваплӑ.

Иллюстраци материалне tiff, jpg формачӗсемпе памалла. Сканерленӗ ӳкерчӗксемшӗн разрешени 300 dpi-ран сахал пулмалла мар.
Формулӑсем

Формулӑсемпе сас палли паллисене текст тӑрӑх Microsoft Equation формула редакторӗнче ҫырмалла. Грек сас паллисемшӗн шрифт – Symbol, ыттисемшӗн – Times New Roman. Формулӑсенче йывӑр паллисенчен хӑтӑлмалла. Формулӑсене страница варринче вырнаҫтараҫҫӗ, кирлӗ чухне номерлеҫҫӗ.

II. Издательствӑна памалли файлсем

Авторсем ҫинчен хыпарсем (Information about authors)

Авторсем ҫинчен хыпарлӑ уйрӑм Microsoft Word файл (пӑхӑр 2-мӗш пункт).
Ал ҫырӑвӗ (Manuscript File)

Ал ҫырӑвӗн текстлӗ уйрӑм Microsoft Word файл (пӑхӑр 3-мӗш пункт), метаданнӑйсене шута илсе (пӑхӑр 1-мӗш пункт), авторсем ҫинчен информацисӗр.
Графика элементӗсем (Graphical Abstract)

Ал ҫырӑвӗнче усӑ курнӑ мӗнпур графика элементӗсене (таблицӑсем, диаграммӑсем, блок-схемӑсем, ӳкерчӗксем, формулӑсем т.ыт.) ҫак форматсенчен пӗринпе параҫҫӗ: MS Word, MS Excel, MatLab, MathType, PDF, jpg, tiff (разрешени 300 dpi-ран сахал мар).