канд. пед. наук, доцент
candidate of pedagogic sciences, associate professor
канд. пед. наук, доценчĕ
целью статьи является концептуализация, описание и верификация модели профилактики девиантного поведения обучающихся «группы риска» в условиях общеобразовательной школы. Исследование основано на анализе опыта работы конкретной образовательной организации, реализующей данную модель. Материалами исследования послужили нормативные документы школы, индивидуальные программы реабилитации, результаты наблюдения за обучающимися, полуструктурированные интервью с участниками образовательного процесса, а также данные анкетирования и тестирования. В качестве методов исследования использованы case-study, обзор и обобщение педагогической практики, аналитическое описание с элементами моделирования. Результаты исследования позволили выявить сильные стороны модели, такие как комплексный подход к профилактике, индивидуализация коррекционно-педагогической деятельности, активное вовлечение обучающихся в профилактический процесс, оптимизация деятельности педагогического персонала и ориентация на развитие положительной мотивации. Определены потенциальные ограничения и проблемы, связанные с необходимостью высокого уровня профессиональной компетентности кураторов, риском формального заполнения индивидуальных карт динамического развития, сложностью верификации эффективности системы и зависимостью успешности подпроектов от активности классных руководителей. Сделан вывод об эффективности и перспективности представленной модели для снижения риска девиаций и повышения уровня социальной адаптации обучающихся. Предложена система мониторинга и оценки эффективности, включающая количественные и качественные показатели. Подчеркивается роль школьного библиотекаря как библиотечного наставника в профилактической работе.
this article aims to conceptualize, describe, and validate a model for preventing deviant behavior among at-risk students in a general education school setting. The research is based on an analysis of the practical experience of a specific educational institution implementing this model. The study's materials include school regulations, individualized rehabilitation programs, observations of students, semi-structured interviews with educational stakeholders, and data from surveys and tests. The research methods employed are case studies, a review and synthesis of pedagogical practices, and analytical descriptions with modeling elements. The results highlight the model's strengths, such as a comprehensive approach to prevention, individualized corrective and pedagogical activities, active student involvement in the preventive process, optimization of the teaching staff's work, and a focus on fostering positive motivation. Potential limitations and challenges are also identified, including the need for a high level of professional competence among mentors, the risk of perfunctory completion of individual developmental maps, the difficulty in verifying the system's effectiveness, and the dependence of subproject success on the activity of classroom teachers. The conclusion underscores the effectiveness and promise of the presented model for reducing the risk of deviance and improving students' social adaptation. A system for monitoring and evaluating effectiveness, incorporating both quantitative and qualitative indicators, is proposed. The crucial role of the school librarian as a library mentor in preventive work is emphasized.
Статьян тĕллевĕ «хăрушлăх ушкăнĕн» çул çитмен ачисен девиант (йышăннă йĕркене пăхăнман) тыткаларăшĕн ĕлкине (модельне) концептуализацилесси, сăнласа парасси, профилактика тата верификаци тăвасси (чăнлăхпа тӳр килнине тĕрĕслесси) пулса тăрать. Тĕпчевĕн никĕсне асăннă ĕлкене тĕпе хурса ĕçлекен кĕрет вĕренĕвĕн пĕр организацийĕн опытне хунă. Тĕпчевĕн материалĕ шутне шкулăн норматив докуменчĕсем, уйрăм ачана реабилитацилемелли программăсем, вĕренекенсен тыткаларăшне сăнанисем, вĕренекенсемпе кĕскен ирттернĕ интервьюсем тата анкетăпа тест кăтартăвĕсем кĕчĕç. Тĕпчев меслечĕ шучĕпе case-study йĕркине илнĕ, педпрактикăна анлăн пăхса пĕтĕмлетнĕ, моделировани элеменчĕсене кĕртсе аналитика тишкерĕвĕ тунă. Тĕпчев результачĕсем усă курнă моделĕн вăйлă енĕсене асăрхама май пачĕç. Вĕсенчен çаксене кăтартма юрать: профилактикăра ĕç комплекслă пулни, коррекципе педагогика ĕçне харпăрлатни (индивидуализацилени), вĕренекенсене профилактикăна май пур таран нумаййăн явăçтарни, педагогика персоналĕн ĕçне-хĕлне вăйлатни тата ырăлăх енне туртакан хавхалантарупа усă курни. Пулма пултаракан чăрмавсемпе проблемăсене тупса палăртнă, мĕншĕн тесен ăс парупа сапăрлавра çӳллĕ шайра ĕçлекен кураторсем кирлĕ, ачасен карточкисене ячĕшĕн тултарасран сыхланмалла, системăн верификацийĕ (тĕрĕслевĕ) кăткăс, пĕчĕк проектсен ăнăçлăхĕ класс ертӳçисен хастарлăхĕнчен килет. Илсе панă ĕлке (модель) нормăран пăрăннин хăрушлăхне чакарма тата ачасем çынсемпе хутшăнăва кĕрес шая çĕклеме витĕмлĕ вăй пулнине тата унăн малашлăхĕ пуррине палăртса пĕтĕмлетӳ тунă. Хисеппе пахалăх кăтартăвĕсенчен тăракан мониторингпа тухăçлăха палăртма кирлĕ система сĕннĕ. Профилактикăра шкул библиотекарĕн ăс пару пĕлтерĕшĕ пысăк пулнине палăртнă.