д-р филос. наук, канд. пед. наук, доцент, профессор
doctor of philosophical sciences, candidate of pedagogic sciences, associate professor, professor
д-р филос. наук, канд. пед. наук, доцент, профессор
целью статьи является обобщение представлений педагогов, психологов, социологов и акмеологов о типологическом подходе к обучаемым в образовательном пространстве высшей школы. При написании работы решались задачи систематизации имеющихся и построения собственной типологии студентов на основе обобщения типов личности, учебных возможностей, стилей учебной деятельности, ведущей репрезнтативной системы и иных критериев выделения типологий студентов для реализации учебной, воспитательной и развивающей деятельности вуза. В работе использовались следующие научные методы: методы анализа и синтеза, обобщения и систематизации и метод моделирования. В статье показано, что типологический подход применим для выделения и описания основных типов, характерных для субъектов образовательного процесса в масштабах высшей школы. Особое внимание уделяется механизмам разработки и применения типологического подхода и возможностям на его основе организовать продуктивное взаимодействие педагога и обучаемого, учитывающее сильные стороны личности, уровни актуального развития и зоны ближайшие развития студентов. Показано, что ресурсные возможности выделенных типов личности обучаемых актуализируются при помощи педагога-мастера, применяющего в циклах читаемых дисциплин и в системе воспитательных мероприятий вуза индивидуальный, дифференцированный и личностно ориентированный подходы к будущим профессионалам в ходе их профессионально-личностного становления. Результатом исследования стала разработка сравнительной таблицы способов типологизации обучаемых (с учетом психолого-педагогических и акме-ориентированных подходов и критериев выделения типологических групп) и их учета в организации образовательного процесса в высшей школе. В таблице систематизированы взгляды психологов, социологов, педагогов и акмеологов на образовательный процесс в вузе за несколько последних десятилетий и продемонстрированы оптимальные способы образовательной деятельности обучаемых.
the purpose of this article is to generalize the ideas of teachers, psychologists, sociologists and acmeologists about the typological approach to students in the educational space of higher education. When writing the work, the tasks of systematizing existing students and building their own typology of students were solved based on the generalization of personality types, learning opportunities, styles of learning activities, the leading representative system and other criteria for identifying student typologies for the implementation of educational, educational and developmental activities of the university. The following scientific methods were used in the work: methods of analysis and synthesis, generalization and systematization, and the modeling method. The article shows that the typological approach is applicable for identifying and describing the main types characteristic of the subjects of the educational process on the scale of higher education. Particular attention is paid to the mechanisms for the development and application of the typological approach and the possibilities on its basis to organize productive interaction between the teacher and the student, taking into account the strengths of the individual, the levels of actual development and the areas of immediate development of students. It is shown that the resource capabilities of the identified personality types of trainees are actualized with the help of a master teacher, who applies individual, differentiated and personality-oriented approaches to future professionals in the course of their professional and personal development in the cycles of readable disciplines and in the system of educational activities of the university. The result of the study was the development of a comparative table of methods for typology of students (taking into account psychological-pedagogical and acme-oriented approaches and criteria for identifying typological groups) and their consideration in the organization of the educational process in higher education. The table systematizes the views of psychologists, sociologists, teachers and acmeologists on the educational process at the university over the past few decades and demonstrates the best ways for the educational activities of students.
Пирĕн статьян тĕп тĕллевĕ педагогсем, психологсем, социологсем тата акмеологсем аслă шкулăн вĕренÿ талккăшĕнче студентсем çинчен мĕн шухăшланине пĕтĕмлетесси пулса тăрать. Ку ĕçе çырнă чух çакнашкал задачăсене тĕпе хунă: студентсене типологи тума ăслăлăхра мĕен пуррине тата кашни çын хăй çамрăксен харкамлăх типĕсене, кашнин вĕренÿ пултараслăхне, вĕренÿ манерне, репрезентаци системин шăнăрне тата типологин ытти критерийĕсене пĕтĕмлетсе, аслă шкулăн вĕренÿ, ăс пару тата аталану ĕçне тума кирлĕлĕхне асра тытса мĕн шухăшланине тупса палăртнă. Ĕçре ăслăлăхăн çакнашкал меслечĕсемпе уса курнă: тишкерÿ (анализ) тата пĕрлештерÿ (синтез) ,пĕтемлетÿ тата системăлав меслечĕсем тата моделировани меслечĕ. Статьяра кăтартнă тăрăх, типологи çул-йĕрĕ аслă шкул талккăшĕнче вĕренÿ ĕçне хутшăнакансен кăтартуллă тĕп типĕсене тупса палăртма меллĕ. Уйрăм тимлĕх типологи çул-йĕрĕпе каяс уйрăмлăхсем çине, вĕсем çине таянса вĕренекенсемпе верентекенсен хутшăнавне лайăхлатасси çине уйăрнă. Унта харкам çыннăн вăйлă енĕсене, паян куншăн тата çывăх вăхăтшăн пĕлтерĕшлĕ аталанăва шута илнĕ. Акă мĕн уçса панă: вĕренекенсен харкамлăх типĕсем шалта упранакан вай-хăвачĕ чăнлăхра палăртăр тесен ăста педагог пулăшăвĕ кирлĕ. Вăл хăй вулакан дисциплинăсенче, вузра ăс пару енĕпе ирттерекен меропириятисенче пулас профессионалсемпе вĕсен профессипе харкамлах аталанăвне кирлĕ пек йĕркелесе пыма кашнинпе уйрăммăн, кашнин хăйĕн енне тата еккине шута илсе ĕçлет. Тĕпчев результачĕ тесе пăхмалли ĕç-хĕл е япала вăл ‒ вĕренекенсене типологи тумалли мелсен таблици (унта типологи ушкăнĕсене палăртмалли психологипе педагогика тата акме-тĕллев çул-йĕрĕпе критерийĕсене шута илнĕ, вĕсемпе аслă шкулта вĕренÿре усă курассине ас тутарнă. Таблицăра психологсен, социологсен педагогсен тата амеологсен юлашки вунă çуллăхра аслă шкулăн вĕренÿ ĕçĕ хĕлĕ епле улăаннă пирки мĕн шухăшланине системаланă, студентсен вĕрĕвне малалла лайахлатма май паракан мелсене кăтартнă.