д-р филол. наук, доцент, ведущий научный сотрудник
doctor of philological sciences, associate professor, leading research fellow, associate professor
д-р филол. наук, доцент, ӑслӑлӑх ертӳҫӗ ӗҫтешӗ, доцент
директор
chief
директор
Илемлĕ литература этемлĕх культуринче авалтанах вăхăт тĕкĕрĕ пулса аталаннă. Çавăнпа та хайлавра икĕ тĕрлĕ вăхăта (е унăн икĕ тĕсне) курма пулать: пĕрремĕшĕ вăл – сюжет аталанăвĕнче калăпланакан вăхăт (илемлĕх вăхăчĕ), тепри вара – хайлава хăйне çырнă вăхăт тапхăрĕ (истори вăхăчĕ). Илемлĕх вăхăчĕн сăнарĕ литературăн историллĕ жанрĕсенче çеç мар, ытти жанр тĕсĕсенче те хăй палăрăмне тупать. Хайлава çырнă тапхăрăн истори вăхăтне сăнарсен шухăшлавĕпе тĕнче курăмĕнче, хайлавра кăтартнă хирĕç тăрура, унăн темипе проблеминче курма пулать. Тĕпчевĕн паянхи кун пĕл-терĕшлĕхĕ хайлавра кăтартакан историн пăтăрмахлă лару-тăрăвĕ халăх тĕнче курăмĕ тата кăмăл-сипечĕ витĕр пахса тĕпчеме кирлипе çыхăннă. Тĕпчевĕн тĕп тĕллевĕ – илемлĕ вăхăтпа истори вăхăчĕ хушшинче палăракан философиллĕ çыхăнăва тупса палăртасси. Тĕпчев материалĕ статьяра Ге-оргий Федоров литература тĕпчевçин тата çыравçăн «Ай, мăнтарăн хир мулкачи» повеçĕ пулса тăчĕ. Тĕпчев юхăмĕ çакнашкал пĕтĕмлетÿ патне илсе çитерчĕ: илемлĕ философиллĕ хайлавра вăхăт категорийĕ сăнарсен харак-терне тарăнлатакан мел те, тĕнчен сăнарлă модельне тăвакан литература категорийĕ те, тĕпчев материалĕ те пулса тăрать.
в человеческой культуре издревле художественная литература развивалась как зерколо времени. Поэтому в поэтике произведения находит свое отражение двоякое понимание времени: во-первых, это время, которое связано с повествованием и разрабатывается в сюжете произведения (художественное время), во-вторых, это время, эпоха написания самого произведения (историческое время). Художественный образ времени отражается не только в исторических жанрах, но и во всех других жанрах и стилях литературы. Историческую эпоху написания произведения можно уловить в размышлениях и мировосприятии героев, в разрабатываемом конфликте, тематике и затрагиваемых проблемах. Актуальность исследования связана с тем, что трагические периоды истории, изображаемые в произведении, необходимо анализировать через мировоззрение и нравственные устои народа. В связи с этим целью данной статьи стало выявление философско-эстетической связи художественного времени и исторической эпохи. Предметом исследования в данной статье выступает повесть литературоведа и прозаика Георгия Федорова «Ай, мăнтарăн хир мулкачи» («Ой, бедный русак»). В ходе исследования были получены следующие результаты: в художественно-философском произведении категория времени становится и методом углубления характера героев, и показателем образной модели мира, и предметом исследования.
in human culture, since ancient times, fiction has developed as a mirror of time. Therefore, a dual understanding of time is reflected in the poetics of the work: firstly, it is the time that is connected with the narrative and is developed in the plot of the work (artistic time), and secondly, it is the time, the epoch of writing the work itself (historical time). The artistic image of the time is reflected not only in historical genres, but also in all other genres and styles of literature. The historical era of writing a work can be captured in the thoughts and worldview of the characters, in the conflict being developed, the subject matter and the problems involved. The relevance of the study is related to the fact that the tragic periods of history depicted in the work must be analyzed through the worldview and moral standarts of the people. In this regard, the purpose of this article is to identify the philosophical and aesthetic connection between the artistic time continuum and the historical epoch. The subject of the research in this article is the novelette of the literary scholar and prose writer Georgy Fedorov “Ai, mantaran hir mulkaci” ("Oh, poor hare »). In the course of the study, the following results were obtained: in an artistic and philosophical work, the category of time becomes both a method of deepening the character's personality, and an indicator of the figurative model of the world, and the subject of research.