канд. психол. наук, доцент
candidate of psychological sciences, associate professor
канд. психол. наук, доценчĕ
статья посвящена использованию методов когнитивно-поведенческой психотерапии в работе психолога с подростками. На основе анализа литературных источников, посвященных развитию мыслительной деятельности, эмоциональной сферы, поведенческим особенностям подростков, аргументировано и обосновано использование методов когнитивно-поведенческой психотерапии. Цель исследования заключается в определении психолого-педагогических условий использования метода когнитивно-поведенческой психотерапии, психоконсультировании и в психокоррекционной работе с подростками. В настоящей работе были использованы следующие методы исследования: анализ научной психолого-педагогической литературы, изучение ресурсов образовательных порталов Интернета, материалов научно-практических конференций и форумов. В результате исследования выявлены: особенности психосоциального развития детей в подростковом возрасте, их связь с мыслительной деятельностью, эмоциями и поведением, уточнены эффективные диагностические методы и методики, приемы отслеживания автоматических мыслей и образов, техники изменения дисфункциональных убеждений (ролевая игра, когнитивная концептуализация и т. д.). Предлагаемые в статье методы работы могут быть использованы в организации профилактической, консультационной и коррекционной работы с подростками с эмоциональными и поведенческими нарушениями, с низкой учебной мотивацией, проблемами в личностной, эмоциональной сфере и социализации. Из сказанного напрашивается вывод о том, что важным условием психотерапии и коррекции подростков является работа по изменению дисфункциональных убеждений, автоматических мыслей, негативных эмоциональных состояний, деструктивного поведения у подростков. На наш взгляд, именно методы когнитивно-поведенческой психотерапии способствуют решению возрастных проблем подростков: помогут совладать со стрессами, тревогой, повысить самооценку, улучшить взаимоотношения со сверстниками и взрослыми.
the article is devoted to the using of cognitive behavioral psychotherapy methods in the work of a psychologist with adolescents. Based on the analysis of literary sources devoted to the development of mental activity, emotional sphere, behavioral characteristics of adolescents, the use of methods of cognitive behavioral psychotherapy is reasoned and justified. The purpose of the study is to determine the psychological and pedagogical conditions for using the method of cognitive behavioral psychotherapy, psychoconditioning and psychocorrective work with adolescents. The following research methods were used in this work: analysis of scientific psychological and pedagogical literature, study of the resources of educational Internet portals, materials of scientific and practical conferences and forums. As a result of the study, the following features of psychosocial development of children in adolescence, their connection with mental activity, emotions and behavior were identified, effective diagnostic methods and techniques, techniques for tracking automatic thoughts and images, techniques for changing dysfunctional beliefs (role-playing, cognitive conceptualization, etc.) were clarified. The methods of work proposed in the article can be used in the organization of preventive, counseling and correctional work with adolescents with emotional and behavioral disorders, with low educational motivation, problems in the personal, emotional sphere and socialization. From what has been said, the conclusion suggests that an important condition for psychotherapy and correction of adolescents is the work on changing dis-functional beliefs, automatic thoughts, negative emotional states, destructive behavior in adolescents. In our opinion, it is the methods of cognitive behavioral psychotherapy that contribute to the resolution of age-related problems of adolescents: they will help to cope with stress, anxiety, increase self-esteem, improve relationships with peers and adults.
Статьяра сăмах психолог яшсемпе ĕçленĕ май ăс-хакăлпа хăтланкаларăш психотерапийĕн меслечĕсемпе усă курни çинчен пырать. Çамрăксен шухăшлав ĕçĕ хĕлĕ, туйăм талккăшĕ, тыткаларăш уйрăмлăхĕ аталаннине халалланă литературăна тишкерсе ăс-хакăлпа хăтланкаларăш психотерапийĕн меслечĕсемпе усă курнин лайăх енне ĕнентернĕ, тÿрре кăларнă. Тĕпчевĕн тĕллевĕ ăс-хакăлпа хăтланкаларăш психотерапийĕн меслечĕсемпе усă курнин психологипе педагогика условийĕсене палăртасси, яшсемпе тăвакан ĕçре психологи енĕпе консультаци тата психологи ĕçне кирлĕ пек епле улăштармаллине кăтартасси пулса тăрать. Ку ĕçре тĕпчевĕн çак меслечĕсемпе усă курнă: психологипе педагогика ăслăлăх литературине тишкернĕ, Интернетăн вĕренÿ порталĕсене, ăслăлăхпа практика конференцийĕсемпе форумĕсен материалĕсене тĕпченĕ. Тĕпчевре акă мĕн тупса палăртнă (тĕпчев результачĕ): яш ÿсĕмри ачасен психики тата ытти çынсемпе хутшăну тытас хăнăхăвĕ аталаннин уйрăмлăхĕсем, вĕсем шухăшлавпа, туйăмпа тата тыткаларăшпа çыхăнни, тухăçлă диагноз мелĕсемпе меслечĕсем, автоматизма çитнĕ шухăшлавпа сăнарсене, йăнăш ĕненĕве улăштармалли технологие (рольлĕ вăйă, ăс-хакăл концептуализацийĕ т.ыт. те) сăнамалли мелсем. Статьяра сĕннĕ ĕç меслечĕсемпе туйăмпа хăтланкаларăш енчен çитменлĕх пур, вĕренес килмен, харкамлăх, туйăм талккăшĕнче тата хутшăнура кăлтăк палăракан яшсене çитĕнтернĕ чухне профилактика, консультаци тата коррекци ĕçне йĕркелес тĕллевпе усă курма юрать. Мĕн каланинчен çакнашкал пĕтĕмлетÿ тухса тăрать: яшсене психотерапи парассин тата лайăхлатассин лайăх условине тума йăнăш ĕненĕвне, хăйсем тĕллĕн сиксе тухакан шухăша, хирĕçле кăмăл-туйăма, килпетсĕр тыткаларăша пĕтерес енĕпе ирттерекен ĕç кирлĕ. Пирĕн шухăшпа, яшсен аталанăвĕпе çыхăннă проблемăсене татса пама ăс-хакăлпа хăтланкаларăш психотерапийĕн меслечĕсем анчах май параççĕ: стреса, пăшăрханăва тытса чарма, кашни хăйне тĕрĕс хаклама, тантăшсемпе тата аслă çынсемпе хутшăнăва кĕме пулăшаççĕ.