канд. психол. наук, доцент
candidate of psychological sciences, associate professor
канд. психол. наук, доценчĕ
аспирант
postgraduate student
аспиранчĕ
аспирант
postgraduate student
аспиранчĕ
старший подростковый возраст характеризуется повышением требований к самостоятельности и ответственности в учебной деятельности, что актуализирует необходимость развития навыков саморегуляции. Эффективность учебной саморегуляции тесно связана с уровнем развития рефлексивных способностей обучающихся, обеспечивающих осознание и контроль собственных действий и состояний. В статье исследуются особенности саморегуляции учебной деятельности старших подростков в зависимости от уровня их рефлексивности. На первом этапе исследования с помощью опросника рефлексивности А.В. Карпова и В.В. Пономаревой, а также дифференциального теста рефлексивности Д.А. Леонтьева и Е.Н. Осина были определены уровни рефлексивности у 257 обучающихся (юноши и девушки 15–17 лет) 10–11 классов общеобразовательной школы и 1–2 курсов медицинского колледжа города Чебоксары Чувашской Республики. На втором этапе исследовались особенности саморегуляции обучающихся старшего подросткового возраста с различным уровнем рефлексии, диагностируемые при помощи опросника «Стиль саморегуляции учебной деятельности – ССУД-М» В.И. Моросановой. Результаты показали преобладание среднего уровня рефлексивности (59,1%) при полном отсутствии высокого уровня и значительной доле подростков с низким уровнем (40,9%). Выявлены статистически значимые различия по показателям системной рефлексии и интроспекции между группами обучающихся с низким и средним уровнями рефлексивности. Подростки со средним уровнем рефлексивности демонстрируют более высокие показатели планирования, программирования, оценки результатов, ответственности и самостоятельности в учебной деятельности по сравнению с подростками с низким уровнем рефлексии. Полученные результаты подтверждают значимость рефлексии как важного психологического механизма, способствующего успешной саморегуляции учебной деятельности, и свидетельствуют о необходимости организации целенаправленной психолого-педагогической работы по развитию рефлексивных способностей старших подростков в образовательном процессе.
the article examines the features of self-regulation of educational activity in senior adolescents depending on their level of reflexivity. At the first stage, reflexivity levels were determined in 257 students of grades 10–11 and 1–2-year medical college students using the reflexivity questionnaire by A.V. Karpov and V.V. Ponomareva and the differential reflexivity test by D.A. Leontiev and E.N. Osin. At the second stage, the features of self-regulation among adolescents with different levels of reflexivity were studied using the questionnaire "Style of Self-Regulation of Academic Activity – SSUD-M" by V.I. Morosanova. The results showed a predominance of the average level of reflexivity, a complete absence of a high level, and a significant proportion of adolescents with low reflexivity. Statistically significant differences in indicators of systemic reflection and introspection between groups with low and average reflexivity were revealed. Adolescents with an average reflexivity level demonstrated higher rates of planning, programming, evaluation of results, responsibility and independence in educational activities compared to peers with low reflexivity. The obtained data confirm the importance of reflection as a psychological mechanism contributing to successful self-regulation of educational activity and emphasize the need for targeted psychological and pedagogical work aimed at developing reflexive abilities of senior adolescents in the educational process.
Аслăрах яш ачасем хăйсем тĕллĕн ĕçлеме пултарнине тата вĕренӳ ответлăхне пысăка хунипе палăрса тăраççĕ. Ку вара ачасен хăйсене хăйсем йĕркелеме пултараслăхне пĕлтерĕшлĕ тăвать. Вĕренӳре йĕрке тытаслăхăн витĕмлĕхĕ шкул ачисен рефлекси тума пултараслăх шайĕ епле пулнинчен килет. Вăл ачасене хăйсен ĕçĕпе кăмăл-туйăмне пĕлсе тата тĕрĕслесе тăма май парать. Статьяра аслăрах яш ачасен хăйсен вĕренӳ ĕçне рефлексилĕх шайне кура епле йĕркелесе тăнин уйрăмлăхĕсене тĕпчесе кăтартнă. Тĕпчевĕн пĕрремĕш тапхăрĕнче А.В. Карповăпа В.В. Пономаревăн рефлексилĕхе тĕпчемелли ыйту пуххипе тата Д.А. Леонтьевпа Е.Н. Осинăн рефлексилĕхе пайăррăн пĕлмелли тесчĕсемпе усă курса пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкулăн 10–11-мĕш класĕсенче вĕренекен 257 ачан (15–17 çулсенчи яш ывăлпа хĕрĕн) тата Чăваш Республикин Шупашкар хула медицина колледжĕн 1-мĕшпе 2-мĕш курсĕсенче вĕренекенсен рефлекси шайне тупса палăртнă. Иккĕмĕш тапхăрта рефлексийĕ расна шайлă аслăрах яшсен хăйсене хăйсем тытаслăхне тĕпченĕ. Ăна диагнозлама В.И. Моросанова тĕпчевçĕн «Вĕренĕве йĕркелесе пымалли стиль – ССУД-М» ыйту пуххипе усă курнă. Тĕпчев результачĕсем рефлексилĕх вăтам шайра (59,1%) иккенне, çÿллĕ шайлă рефлексилĕх пачах çуккине кăтартаççĕ. Системăллă рефлексипе интроспекци хушшинче статистика енчен палăракан уйрăмлăхсене тупса рефлекси аял тата вăтам шайлă ушкăнсене танлаштарса кăтартнă. Рефлексилĕхĕ вăтам шайлă яшсем рефлексилĕхĕ аял шайлă яшсемпе танлаштарсан планлас, программăлас, ĕçе хаклас, ответлăх туяс, хăйсем тĕллĕн ĕçлес енчен хăйсене лайăхрах кăтартнă. Тĕпчев результачĕсем рефлекси психологи мехнизмĕнче пысăк пĕлтерĕшлĕ иккенне çирĕплетеççĕ. Ку механизм кашни яша вĕренĕве йĕркелесе пыма пысăк пулăшу парать тата аслăрах яш ачасемпе вĕренӳ тапхăрĕнче рефлекси пултарулăхне аталантарас енĕпе психологипе педагогика енчен тĕллевлĕ ĕçлемеллине ĕнентерет.