канд. психол. наук, доцент
candidate of psychological sciences, associate professor
канд. психол. наук, доценчĕ
магистрант
graduate student
цель исследования – выявление особенностей мнемической деятельности в составе ее структурных компонентов у детей старшего дошкольного возраста с задержкой психического развития. Задачи: выявить типичные и индивидуальные особенности развития мнемической деятельности у детей с задержкой психического развития в сравнении с их нормально развивающимися сверстниками; определить специфические особенности в развитии показателей каждого структурного компонента мнемической деятельности у детей, развивающихся в норме, и с задержкой психического развития. Гипотеза исследования: мнемическая деятельность в составе ее структурных компонентов у детей 5-6 лет с задержкой психического развития характеризуется специфическими особенностями в сравнении с нормативно развивающимися детьми. Методы исследования: теоретический анализ и обобщение научной литературы по проблеме исследования, констатирующий эксперимент, количественный и качественный анализ полученных данных, методы их интерпретации. Результаты исследования: в работе представлена сравнительная характеристика особенностей мнемической деятельности в составе ее трех компонентов: мотивационного, целевого, операционно-технического у детей 5-6 лет с ЗПР и их сверстников нормативного варианта онтогенеза. Установлено, что для детей 5-6 лет с ЗПР свойственен более низкий уровень МД по сравнению с нормативными дошкольниками. В структуре мнемической деятельности «ведущим» компонентом является мотивационный: дошкольники с ЗПР проявляют стабильное эмоционально-положительное отношение к принятию задачи и содержанию МД. Целевой компонент характеризуется отсутствием понимания смысла осуществляемой деятельности, а также самой мнемической задачи, неумением самостоятельно принимать и удерживать цель запомнить-припомнить, крайне низкими значениями объема воспроизводимой информации. Операционно-техническая составляющая данного вида деятельности сильно западает: свойственно доминирование мнемических приемов механического характера, либо их отсутствие, а также слабое их осознание, совершение большого числа ошибок при воспроизведении, отсутствие самостоятельности при выполнении предлагаемых заданий, обращение к взрослому за помощью в процессе контроля и оценки МД, либо отказ от деятельности.
the purpose of the study is to identify the features of mnemic activity as part of its structural components in older preschool children with mental retardation. Tasks: to identify typical and individual features of the development of mnemic activity in children with mental retardation in comparison with their normally developing peers; to identify specific features in the development of indicators of each structural component of mnemic activity in children developing normally and with mental retardation. The hypothesis of the study: mnemic activity as part of its structural components in 5-6-year-old children with mental retardation is characterized by specific features in comparison with normatively developing children. Research methods: theoretical analysis and generalization of scientific literature on the research problem, ascertaining experiment, quantitative and qualitative analysis of the data obtained, methods of their interpretation. Results of the study: the paper presents a comparative characteristic of the features of mnemic activity as part of its three components: motivational, target, operational and technical in children 5-6 years old with ZPR and their peers of the normative variant of ontogenesis. It has been established that children aged 5-6 years with mental retardation have a lower level of MD compared to normative preschoolers. In the structure of mnemonic activity, the “leading” component is the motivational one: preschoolers with mental retardation exhibit a stable, emotionally positive attitude towards accepting the task and the content of the mental activity. The target component is characterized by a lack of understanding of the meaning of the activity being carried out, as well as the mnemonic task itself, the inability to independently accept and maintain the goal of remembering, extremely low values of the volume of reproduced information. The operational and technical component of this type of activity is very weak: there is a dominance of mnemonic techniques of a mechanical nature, or their absence, as well as poor awareness of them, making a large number of errors during reproduction, lack of independence in performing the proposed tasks, turning to an adult for help in the process of control and MD assessments, or refusal of activities.
Тĕпчев тĕллевĕ – психика аталанăвĕ кая юлса пыракан шкул çулне çитмен аслă ачасен астăвăм (асра тытасси) уйрăмлăхĕсене унӑн тытăмĕнчи пайсен (компонентсен) йышӗнче тупса палăртасси. Задачăсем: психика аталанăвĕ кая юлса пыракан ачасен астăвăмне (асра тытассине) хăйсемпе пĕр çулти йĕркеллĕ аталанса пыракан ачасен астăвăмĕпе (асра тытассипе) танлаштарса аталанăвăн кăтартуллă, типлă тата харпăр уйрăмлăхĕсене тупса палăртасси; йĕркеллĕ аталанса пыракан тата психика аталанăвĕ кая юлса пыракан ачасен астăвăмĕ (асра тытасси) тытăмĕнчи кашни пай (компонент) аталанăвĕн хăйне евĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупса палăртасси. Тĕпчев гипотези: 5-6 çулти психика аталанăвĕ кая юлса пыракан ачасен астăвăмне (асра тытассине) хăйсемпе пĕр çулти йĕркеллĕ аталанса пыракан ачасен астăвăмĕпе (асра тытассипе) танлаштарсан кашни пай (компонент) аталанăвĕн хăйне евĕрлĕ уйрăмлăхĕсем пуррине асăрхама пулать. Тĕпчев меслечĕсем: эксперимент чăн пулнине констатацилекен (çирĕплетсе паракан) тӗпчев проблемипе ҫыхӑннӑ ăслăлăх литературине теори тĕлĕшĕнчен тишкерни тата пӗтӗмлетÿ туни; пухнă даннăйсен шут-хисеп тата пахалăх анализĕ, вĕсене интерпретацилекен (ăнлантаракан) меслетсем. Тĕпчев результачĕсем: статьяра астăвăмăн виçĕ компоненчĕн – 5-6 çулти психика аталанăвĕ кая юлса пыракан тата вĕсемпе пĕр çулти йĕркеллĕ аталанса пыракан ачасен сăлтавлавăн (мотивацин), тĕллевлевĕн тата операципе техникăн – хăйне евĕрлĕхне пĕтĕмĕшле танлаштарса хакланă. 5-6 çулти психика аталанăвĕ кая юлса пыракан ачасен астăвăмне (асра тытассине) вĕсемпе пĕр çулти йĕркеллĕ аталанса пыракан ачасен астăвăмĕпе танлаштарсан астăвăм шайĕ пĕчĕк пулни курăнать. Астăвăм аталанăвĕн тытăмĕнче «чи пĕлтерĕшли» сăлтавлав (мотиваци) пулса тăрать: психика аталанăвĕ кая юлса пыракан ачасем астăвăмăн задачисемпе тытăмне ялан тенĕ пекех лайăх, ырă кăмăлпа йышăнаççĕ. Ялан тенĕ пекех тĕллев компоненчĕ (пайĕ), çавăн пекех астăвăм задачисем мĕн тума кирлине ăнланмаççĕ, хăйсем тĕллĕн мĕн те пулин астуса юлма тĕллев лартасси тата çав тĕллеве пурнăçласси, аса илесси те вĕсен асра та çук, хăйсем курни-илтнин питĕ пĕчĕк пайне анчах вĕсем каласа кăтартма пултараççĕ. Астăвăмăн операципе техника компоненчĕ те питĕ пĕчĕк шайра: астăвăм мелĕсен (приемĕсен) машина пек, ним ӑнланмасӑр ас туса юласси ытларах палăрать е ачасем пачах та астуса юлмаççĕ, çавăн пекех питĕ япăх ас туса юлни, питĕ нумай йăнăшпа каласа пани курăнать, сĕнекен ĕçе, задание пурнăçланă чух хăй тĕллĕнлĕх çукки курăнать, астăвăма тĕрĕсленĕ тата хакланă чухне час-часах çак ачасем аслисенчен пулăшу ыйтаççĕ е ĕçе пурнăçлама килĕшмеççĕ.