канд. психол. наук, доцент
candidate of psychological sciences, assistant professor
канд. психол. наук, доцент
ResearcherID: R-5894-2016
ScopusID: 57189030563
канд. психол. наук, доцент
candidate of psychological sciences, Associate Professor
канд. психол. наук, доцент
введение. Кризисная ситуации – широкое понятие, которое включает в себя кризисное событие, ставшее причиной жизненных затруднений, переживаемого кризисного состояния, непосредственно самого человека как субъекта ситуации и других ее участников, а также другие внутренние и внешние обстоятельства. Стрессоустойчивость и поведение человека в кризисной ситуации во многом определяются тем, каким образом человек оценивает происходящее. Отбор значимых событий из контекста ситуации во многом зависит от восприятия человеком происходящего. Цель исследования – изучение образа кризисной ситуации и ее последствий на основе представлений студентов. Материалы и методы. В исследовании принимали участие студенты 1–4 курса, обучающиеся в учреждении образования «Гомельский государственный университет имени Ф. Скорины». Выборку исследования составили 369 студентов (181 юноша и 188 девушек) в возрасте от 16 до 24 лет. Средний возраст опрошенных – 18,6. В качестве психодиагностического инструментария применялась оригинальная методика «Образ кризисной ситуации» (Н.Г. Новак). Результаты исследования и их обсуждение. На основе анализа представлений респондентов выявлен образ кризисного события, образ кризисного состояния, а также представления о возможных последствиях переживания кризисного события. Выводы: современные белорусские студенты отражают кризисное событие как внезапное, разрушающее, нежелательное, необычное, неожиданное, резкое, угрожающее, бесполезное, сверхнормативное, отнимает силы, человек ощущает чувство внутреннего напряжения, ощущение внутренней нестабильности, растерянность, отсутствие контроля над ситуацией, истощение адаптационных ресурсов, понимает, что нужно что-то предпринять, что нужно что-то делать (само не разрешится), но не знает, как именно нужно себя вести, испытывает потребность в поддержке, сам обращается за помощью, готов оказывать поддержку и помогать другим; ключевые признаки кризисного состояния: робкий, злой, грустный, усталый, возбужденный, чувствительный, мрачный, огорчённый, раздосадованный, взволнованный, эмоционально нестабильный, чувство несправедливости, бессмысленность, непонимание происходящего, тревога, растерянность, ненависть, тихий, молчаливый, честный, благородный, зависимый, потерявшийся, умный, пассивный; определены положительный и негативный полюса, отражающие вероятные последствия процесса переживания кризисного события.
introduction. A crisis situation is a broad notion that includes a crisis event that caused life difficulties, the crisis state experienced, the person himself as the subject of the situation and other participants in it, as well as other internal and external circumstances. Stress resistance and human behavior in a crisis situation are largely determined by the way a person evaluates what is happening. The selection of significant events from the context of the situation largely depends on the person's perception of what is happening. The aim of the research is to study the image of a crisis situation and its consequences on the basis of students' perceptions. Materials and methods. The research involved 1st-4th year students studying in the educational institution “F. Skorina Gomel State University”. The sample of research was composed of 369 students (181 boys and 188 girls) aged from 16 to 24. The average age of the respondents was 18.6. As a psychodiagnostic toolkit was used the original method “Image of a crisis situation” (N.G. Novak). Results of the research and their discussion. The analysis of respondents' perceptions revealed the image of a crisis event, the image of a crisis condition, as well as perceptions of possible consequences of experiencing a crisis event. Conclusions: modern Belarusian students reflect a crisis event as sudden, destructive, undesirable, unusual, unexpected, abrupt, threatening, useless, excessive, takes away strength, a person feels a sense of internal tension, a sense of internal instability, confusion, lack of control over the situation, depletion of adaptive resources, understands that something needs to be done, that something needs to be done (it will not resolve itself), but does not know exactly how to behave, feels the need for support, and asks for help himself, ready to support and help others; key signs of a crisis state: timid, angry, sad, tired, excited, sensitive, gloomy, upset, annoyed, agitated, emotionally unstable, a sense of injustice, senselessness, misunderstanding of what is happening, anxiety, confusion, hatred, quiet, silent, honest, noble, dependent, lost, intelligent, passive; positive and negative poles are defined, reflecting the likely consequences of the process of experiencing a crisis event.
Умĕн калани. Кризисла лару-тăру анлӑ ӑнлав вӑл пурнӑҫри йывӑрлӑхсен, тĕрлĕ кризис тӑрӑмӗн сӑлтавӗ пулса тӑрать. Çынна ку лару-тӑрура пĕртте çăмăл мар, хăй те, унпа юнашарисем те, ăна чăтса ирттерекенскерсем, шалти тата тулашри лару-тӑру субъекчӗ пулса тăраççĕ. Кризис лару-тӑрӑвӗнче хăйĕн шалти шайлашулӑхӗпе хӑйне мӗнле тытнине, чылай чухне пулса иртекен ӗҫсене мӗнле хакланине палӑртать. Лару-тӑру контексӗнчи пӗлтерӗшлӗ событисене суйласа илесси, пулса иртекен ӗҫ-пуҫ ҫын куҫӗ умне епле тухса тӑнинчен нумай килет. Ку тӗпчевĕн тӗллевӗ – кризис лару-тӑрӑвӗн сӑнарне тата студентсен палăртнине тӗпе хурса ун хыҫҫӑнхи лару-тӑрӑва тӗпчесси. Материалсемпе меслетсем. Тӗпчеве «Ф. Скорин ячӗллӗ Гомель патшалӑх университечӗ» вӗренӳ учрежденийӗнчи 1–4 курс студенчӗсем хутшӑннӑ. Тӗпчев тишкерĕвне 369 студент (181 яш каччă тата 188 хӗр), 16 ҫултан пуҫласа 24 ҫула ҫитнисем хутшăннă. Ыйтусем çине хуравланисен вӑтам ҫулӗ – 18,6. Психодиагностика инструменчӗ вырăнне «Кризисла лару-тӑрӑвӗн тĕп паллисем» оригиналлӑ меслетпе (Н.Г. Новак) усӑ курнӑ. Тӗпчевĕн кăтартăвӗсем тата вĕсене сӳтсе явни. Респондентсен шухăшĕвĕсене тишкернӗ май, кризис пулăмĕн сӑнарне, кризис лару-тăрăвĕн сӑнарне, ҫавӑн пекех ăна тӳссе ирттермелли пулӑмсем ҫинчен калакан тĕп-çул йĕре палӑртнӑ. Пĕтĕмлетÿсем: хальхи белорусси студенчӗсем кризис пулăмне пач кӗтмен, веçех ишӗлтерекен, халиччен пулман, кӗтмен, хӑрушла, усӑсӑр, ытлашшипех пулма пултаракан ӗҫ вырӑнне хураҫҫӗ. Вĕсем пĕтĕм вӑя туртса илеҫҫӗ, ҫын шалти туйӑм чакнине, шалти вӑйсӑрлӑха, аптраса ӳкнине, лару-тӑрӑва малтанах тӗрӗслеменнине, хăнăху вăйĕ хавшанине туять. Ун пек чухне мӗн те пулин тумаллине (хӑйне хăй вăл иртсе каймĕ тесе те шутлать), анчах хӑйне мӗнле тыткаламаллине пӗлмест, пулӑшу кирлине пĕлет, хӑех пулӑшу ыйтать, ҫынсене пулӑшма тата пулӑшма хатӗр тăрать. Кризисла лару-тăрăвăн тӗп паллисем: именчӗклĕ, усал, салхуллӑ, ывӑнса ҫитнӗскер, пӑлханса ӳкнӗскер, кӑмӑлсӑрланнӑскер, кӳреннӗскер, пӑлханса кайнӑскер, эмоциллӗ вӑйсӑрскер, тӗрӗсмарлӑх туйӑмӗ, тӗлсӗрлӗх туйӑмӗ, пулса иртекен ӑнланманлӑх, пӑлхану, иккӗленӳ, курайманлӑх, лӑпкӑлăх, чӗмсӗрлĕх, пархатарлӑ, ҫухалса кайнӑскер, ӑслӑ, пассивлӑ. Асăннă ĕçре кризислӑ пулăмсен йывăрлăхĕсене сирсе яракан лайӑх тата япӑх енĕсене палӑртнӑ.